Kanadyjski System Wyborczy

Kanada jest państwem o dużej decentralizacji władzy. Mamy rząd federalny, prowincjonalny i władze lokalne. Każdy z tych szczebli ma własny zakres władzy i każdy jest niezależny od wyższego.

Władze federalne i prowincjonalne (terytorialne) działają w oparciu o system partyjny. Władze lokalne nie mają podziału na partie.
 
W Kanadzie obowiązują JOW (Jednomandatowe Okręgi Wyborcze) czyli  "First past the post" to oznacza, że w okręgu wyborczym kandydują przedstawiciele różnych partii , lub bezpartyjni i wygrywa ten kto zdobędzie najwięcej głosów.
 
Każda partia która uczestniczy w wyborach, stara się wystawić  najlepszego kandydata i zwykle kandydat jest mieszkańcem okręgu wyborczego, a także w jakiś sposób jest znany i popularny w tym środowisku. Może to być pracownik administracji znany z działalności społecznej, działacz sportowy, popularny nauczyciel-społecznik, albo popularny z działalności społecznej lekarz, itp.
 
Czasami bywa tak, że partia nie mając właściwego dla okręgu reprezentanta, udaje się do znanego i popularnego z postawy obywatelskiej, ale nie związanego z żadną partią  mieszkańca okręgu i proponuje mu człokowstwo w partii i jednocześnie  kandydaturę  poselską w nadchodzących wyborach.
 
Bywa, że w okręgu już tradycyjnie opanowanym przez jedną partię, chce znaleźć  przyczółek partia konkurencyjna, wówczas "hoduje" sobie kandydata. Wystawiają  młodego, ale entuzjastycznie nastawionego własnego działacza partyjnego, aby przegrywając, nabrał ogłady w konkurencji z doświadczonym już przeciwnikiem partyjnym. W zależności od tego  jakie będą jego osiągnięcia, rokujące lub nie, będzie on kandydował, lub nie, w następnych wyborach.
 
Wygrywając  wybory poseł reprezentuje swój okrąg  w parlamencie. Jak się znajdzie tam pierwszy raz, to ma miejsce w tylnych ławach  za plecami kolegów partyjnych. Jego zadaniem jest uczenie się  tego jak parlament funkcjonuje, odnotowywanie sukcesów i porażek i referowanie tego swoim wyborcom na spotkaniach w swoim okręgu. Jednocześnie  na tych spotkaniach zbiera zgłoszone problemy  jakie mu są przekazywane i  przekazanie ich władzom swojej partii.
 
Działalnością i regulacją grupy posłów  danej partii w parlamencie, zajmuje się tzw. "party whip", czyli "bicz partyjny".Jest to doświadczony poseł, który w porozumieniu z liderem partyjnym  pilnuje aby  posłowie zachowywali się zgodnie z polityką partyjną, głosowali w całości kiedy trzeba, zabierali skutecznie głos w parlamencie i generalnie, aby  ich działanie było pożyteczne. Mimo, że "party whip" ma tak ważną rolę, jego działalność powinna być na tyle  dyskretna, aby jego nazwisko nie pojawiło się w czołówkach gazet.
 
"Party whip" zajmuje się też nowowybranymi posłami. Badając ich zainteresowania związane z polityką państwa, pilnuje aby pogłebiali wiedzę w wybranym kierunku. A  po pewnym czasie, zaczyna przygotowywać  młodego posła do pierwszego publicznego wystąpienia. Zaczyna się od tego, że poseł musi odsiedzieć w bibliotece parlamentarnej wiele godzin zgłębiając zadany temat.  Kiedy opracuje  referat z jakim ma wystąpić, konsultuje swoje opracowanie z władzami partynymi i  uwzględnia ich opinie.
 
Pierwsze wystąpienie posła na forum parlamentu jest niezwykle ważne. Najważniejsze jest dla niego samego, bo opisze go prasa, oceni opozycja, ale co najważniejsze, ocenią go wyborcy z jego okręgu. Po takim wystąpieniu poseł przesunie się nieco do przodu w ławach partyjnych parlamentu. A po latach, jak jego wiedza i doświadczenie wzrosną, przesunie się do  pierwszej ławki, bliżej władz partyjnych i może zostać nawet ministrem  kiedy partia wygra wybory, oczywiście ministrem  działu państwowego, którego politykę  przez lata studiował.
 
Jak łatwo zauważyć, kanadyjski system parlamentarny jest  prawie identyczny z  systemem  brytyjskim. Obowiązuje  podobna konwencja co do prowadzenia dysput, parlamentarzyści  adresują swój głos  do "speakera", a kolegów w ławach parlamentarnych nazywają: "szacowny kolego poseł z...regionu". 

Jednym z panujących obyczajów jest szacunek dla  władzy która funkcjonuje z "nadania Jej Królewskiej Mości."
 "Maczuga"  jest jednym z najważniejszych symboli, które Kanada odzidziczyła po brytyjskiej tradycji parlamentarnej i jest ten symbol nadal używamy. Jest to masywne berło, ciężkie i ozdobne, które jest pod opieką "sierżanta sztabowego" ochrony parlamentarnej. Symbolizuje władzę przewodniczącego i prawo przyznane Izbie Gmin przez Koronę do przestrzegania i uchwalania ustaw.
 
 Maczuga jest uroczyście wnoszona na początek zasiadania  parlamentu i jest wynoszona, kiedy parlament ulega rozwiązaniu przed nowymi wyborami.

W Kanadzie może kandydować  każdy  obywatel na dowolnym szczeblu  władzy.  Warunkiem jest bycie obywatelem Kanady  i  mieć ukończenie 18 lat przed dniem  wyborów, czyli bycie uprawnionym do głosowania.  Kiedyś był  wymóg  płacenia $ 1000  kaucji,  a który był zwracany kiedy  kandydat  wygrał wybory.  Wymóg ten,  wpłacenia depozytu przez potencjalnych kandydatów,  na kandydatów do parlamentu już nie obowiązuje. Sąd w Albercie orzekł w 2017 roku, że obowiązkowy depozyt w wysokości 1000 dolarów stanowi niekonstytucyjny „test majątkowy”, który narusza prawo obywatela do ubiegania się o członkostwo w Izbie Gmin.

Po decyzji sądu, Elections Canada i rząd federalny zgodziły się natychmiast zaprzestać stosowania wymogu wpłaty depozytu we wszystkich wyborach federalnych i uzupełniających w całym kraju.

W Kanadzie  niedawno  odbyły się  wybory, które wygrała Partia  Liberalna,  ale  partia ta nie ma  większości, więc aby "przepchnąć"  przez parlament nowe  ustawy, musi  pozyskać  poparcie z  innych partii. 

Ciekawostką ostatnich wyborów  było to, że  LIDER  PARTII  KONSERWATYWNEJ,  nie został wybrany do  parlamentu, mimo, że  mieszka w swoim okręgu już  20 lat,  nie lubią go tam ... i nie wybrali.